Sport Centar

Euro 2020 ili zašto volimo fudbal: Bolje biti treći nego prvi…

Francuska je bila favorit protiv Švicarske, Češkoj je malo ko davao šanse u meču s Nizozemskom, ali fudbal je dokazao svoju nepredvidivost. Nakon što su odigrane utakmice osmine finala, Evropsko fudbalsko prvenstvo ulazi u samu završnicu. U konkurenciji je još osam selekcija koje će u preostalih sedam utakmica riješiti pitanje prvaka Starog kontinenta.

Euro 2020 ili zašto volimo fudbal: Bolje biti treći nego prvi…

Francuska je bila favorit protiv Švicarske, Češkoj je malo ko davao šanse u meču s Nizozemskom, ali fudbal je dokazao svoju nepredvidivost. Nakon što su odigrane utakmice osmine finala, Evropsko fudbalsko prvenstvo ulazi u samu završnicu. U konkurenciji je još osam selekcija koje će u preostalih sedam utakmica riješiti pitanje prvaka Starog kontinenta.

Mečevi osmine finala donijeli su dosta uzbuđenja i iznenađenja i ponovo aktuelizovali pitanje sistema takmičenja na Evropskom prvenstvu. Još jednom se pokazalo da u nokaut fazi nema favorita, štaviše statistika jasno pokazuje da su najveće šanse u osmini finala imale ekipe koju su tu stigle s najslabije pozicije iz grupe. Pomalo nevjerovatno, ali bolje je bilo završiti grupu na trećem nego prvom ili drugom mjestu!?

Naime, od šest pobjednika grupa samo su tri (Italija, Belgija i Engleska) preživjela osminu finala, dakle svaka druga reprezentacija. S druge strane, od četiri najbolje trećeplasirane selekcije, čak tri (Švicarska, Ukrajina i Češka) su u četvrtfinalu! Da bi statistika bila potpuna recimo i da su od šest drugoplasiranih reprezentacija samo dvije izborile četvrfinale – Španija i Danska.

Prevedeno na procente: Ako ste bili pobjednik grupe, šanse za prolazak u četvrfinale bile su 50 posto, drugoplasiranog 33 posto, trećeplasiranog čak 75 posto! Doduše, pravi “matematičari” će pronaći manjkavost u ovom “računu” kada je riječ o drugoplasiranim ekipama po grupama. Jer, dvije su svakako morale proći pošto su sistemom takmičenja dva para osmine finala činili međusobni obračuni drugoplasiranih ekipe iz grupne faze: Danska – Vels i Španija – Hrvatska. A ako se zna da su eliminisana preostala dva “vicešampiona” grupa – Austrija i Njemačka – onda je procenat uspješnosti drugoplasiranih ekipa ravan nuli!

Postavlja se pitanje koliko je pravedan ovakav sistem takmičenja? Teško je dati jednostavan odgovor. Sistem takmičenja po kojem se igra već drugi uzastopni EURO prepisan je od FIFA-e, odnosno Svjetskog prvenstva sa 24 reprezentacije u periodu od 1986. do 1994. godine.

Prethodno je 1982. godine u Španiji odigran prvi Mundijal s 24 reprezentacije, ali po malo drugačijem sistemu koji se pokazao problematičnim. Sporna je bila druga faza, sa 12 reprezentacija podijeljenih u četiri grupe iz kojih su samo pobjednici išli dalje. Tako se desilo da je u Engleska završila takmičenje u “top 12” s tri pobjede i dva remija u pet utakmica završnice, dakle bez ijednog poraza, čak i nakon jedanaesteraca.

Kako bi ispravila ovu nelogičnost, svjetska kuća fudbala je za naredni Mundijal u Meksiku (1986) promijenila sistem takmičenja. Od druge faze je uveden nokaut sistem u koji su išli pobjednik i drugoplasirani iz svake grupe, ali i četiri najbolje trećeplasirane reprezentacije. Prvi koji su profitirali od ovog pravila bili su reprezentativci Belgije. “Crveni đavoli” su na mala vrata prošli u nokaut fazu, onda eliminisali superjaki SSSR (pobjednik grupe), potom Španiju da bi ih genijalnost Diega Maradone zaustavila u polufinalu s Argentinom.

Četiri godine kasnije u Italiji se desio još drastičniji slučaj. Argentina je zamalo odbranila naslov iz Meksika iako su “Gaučosi” jedva prošli grupnu fazu kao trećeplasirani. Onda su u osmini finala eliminisali Brazil (tri pobjede u tri grupne utakmice), potom na penale Jugoslaviju u četvrtfinalu i Italiju u polufinalu. U finalu je Njemačka bila bolja, a Argentina se okitila vicešampionskom titulom i to s “polovičnim bilansom” na Mundijalu – dvije pobjede, tri remija, dva poraza. Poređenja radi, Italija je bila stepenicu niže, plasirana na trećem mjesto, sa šest pobjeda i jednim remijem, dakle skoro dvostruko boljim “bodovnim” učinkom.

I Mundijal u Sjedinjenim Američkim Državama (1994) dao je “profitera”. Italija se provukla kao trećeplasirana ekipa grupe E, u osmini finala pobijedila Nigeriju (pobjednika grupe D), u četvrtfinalu Španiju, u polufinalu Bugarsku. Da su “Azzurri” bolje izvodili jedanaesterce protiv Brazila u finalu na “Rose Bowlu” u Pasadeni bili bi prvaci svijeta iz ponora grupne faze.

Od Mundijala u Francuskoj 1998. godine, FIFA je proširila broj učesnika na 32 selekcije, time i ukinula mogućnost “švercanja” kroz grupe. Više od dvije decenije samo po dvije najbolje ekipe idu dalje u nokaut fazu pa “kom opanci kom obojci…”

No, stari pomalo zaboravljeni sistem takmičenja – “24 selekcije, 16 prolazi grupnu fazu” – vraćen je 18 godina kasnije, upravo u Francuskoj, na EURU 2016. Prvo Evropsko prvenstvo po novom formatu dalo je šampiona “trećeplasiranog iz grupe”. U ne baš jakoj konkurenciji Islanda, Mađarske i Austrije, selekcija Portugala je grupnu fazu završila na trećem mjestu, bez ijedne pobjede. Ronaldo i družina su potom kroz produžetke pobijedili Hrvatsku, Poljsku na penale, pa Vels, i na kraju u velikom finalu nadigrali Francusku nakon produžetaka.

Portugal je do historijske titule evropskog prvaka došao sa samo jednom “regularnom” pobjedom u sedam utakmica: U polufinalu su nakon 90 minuta bili bolji od Velsa 2:0.

Suludo je tvrditi da neko “tankuje” i kalkuliše kako bi s trećeg mjesta prošao u nokaut fazu. Šta je onda razlog tako dramatičnih razlika u nastupima kroz grupnu i nokaut fazu? Kao najlogičnije objašnjenje nameće se “psihološki faktor”. Umjesto dodatne porcije samopouzdanja, serija pobjeda u predtakmičenju za mnoge ekipe predstavlja psihološki pritisak: Javnost i navijači ih onda vide kao favorite što se obično pokaže kobnim u susretima s neopterećim rivalima koji su svoj “krešendo” doživjeli u grupama i svaki naredni susret im predstavlja uspjeh.

Stoga nije tajna da u mnogim sportovima, ne samo fudbalu, treneri nemaju ništa protiv poraza na kraju predtakmičenja, naravno ukoliko to neće utjecati na plasman u prvoj fazi. Objašnjenje spada u sferu “zakona velikih brojeva”: Nemoguće je izbjeći neki poraz, pa ako se već treba desiti bolje je “nulu” upisati na beznačajnom duelu umjesto u nokaut fazi kada nema popravnog.

Ipak, možda je za sve kriv “DNK fudbala”. Draž fudbala je u tome, što za razliku od drugih ekipnih sportova, postoje najveće šanse da slabiji nadmaši boljeg, siromašniji pobijedi bogatijeg, David eliminiše Golijata. Niko ne može unaprijed računati na pobjedu, pogotovo na velikim reprezentativnim šampionatima na kojima važnu ulogu igra i patriotski naboj… Još kada autsajder bude inspirisan, ima malo sreće, samo nebo je granica za ispunjavanje fudbalskih snova. Zato i volimo fudbal i ne želimo da se mijenja sistem takmičenja koji nam je minulih dana podario toliko uzbuđenja i iznenađenja…

euro 2021
KOMENTARI

KOMENTARI